NHẶT LÊN MỘT NẶNG TRĨU... VĂN CÔNG HÙNG

By Lê Huy Mậu

 

NHẶT LÊN MỘT NẶNG TRĨU  - VĂN CÔNG HÙNG!

Tôi gọi điện cho Văn Công Hùng hỏi có đi họp ở Ninh Bình không? Hùng bảo có. Em và bác ngủ chung phòng nhé!

 Tôi và Hùng kẻ rừng người bể kẻ trẻ người già đọc nhau rồi quen nhau kể đã mấy mươi năm. Thỉnh thoảng có họp hành công tác gì đó mới gặp nhau nhưng thông tin liên lạc với nhau thì vẫn thường xuyên trên di động hoặc internet.

Tôi mến Hùng ở cái nết vui nhộn nói cười tuế tóa. Hơi quái nhưng là quái dễ thương! Nước Nam ta văn tài nhiều lắm. Nhưng thời tiết văn chương thì nhiều khắc nghiệt lúc nắng lúc mưa thất thường nên giao lưu tiếp xúc  họp hành với văn nghệ rất dễ bị nhức đầu sổ mũi... Không hiểu sao tôi cứ hình dung Văn Công Hùng là một liều thuốc giải cảm công hiệu trong chốn hội nghị cũng như trong chốn  nhà văn... Đi họp với hắn sau một ngày hoặc căng thẳng hoặc tẻ nhạt cứ làm một viên... Văn Công Hùng là lại thấy tỉnh táo hẳn..

Còn nhớ giữa ngày hội đua voi mừng giải phóng Tây nguyên năm nào. Không rõ nguyên do gì mà chúng tôi lại có cuộc hội ngộ văn nghệ nho nhỏ tại phòng làm việc của Phạm Doanh- chủ tịch  hội văn nghệ Đắc Lăc. Hôm đó có cả nữ sĩ Võ Thị Hảo. Hùng đi chợ. Tiệc có hai món: Bắp cải và chân giò heo. Do tỷ lệ giữa hai món chân giò và bắp cải quá chênh lệch nên bữa tiệc có phần nghiêng về phía "tiệc thỏ". Ngày ấy còn bao cấp khó khăn. Rượu nhắm với bắp cải luộc cũng là một cố gắng lớn rồi. Còn đòi gì nữa!

  

          Xin nói thêm một chút về cái "nết" mà tôi gán cho Văn Công Hùng. Cái "nết" ấy là do tôi qua tiếp xúc mà đọc thấy không có gì đảm bảo là nó đúng với Văn Công Hùng cả. Cũng là do thói quen của kẻ yếm thế luôn bị thua trong các cuộc chơi. Nên tôi thường thấy yên tâm hẳn khi đối thoại( hay đối diện) với người có cái "nết" như Văn Công Hùng. Hơn thế nữa phần nào điều đó là do gương mặt hiền lành thật thà  và hơi tếu của Hùng mang lại. Nó tạo cho người ta cảm giác an tâm không cần phải cảnh giác. Tôi ngẫm ra rằng thường thì trong một chiến tuyến rõ ràng cái chính nghĩa cái sức mạnh sẽ chiến thắng. Nhưng trong đời sống vấn đề không đơn giản như thế. Có nhiều kẻ năng lực trình độ có hạn tài năng có hạn mà cái gì cũng được hơn người cuộc chơi nào cũng giành phần thắng. Có cái được cái thắng do may mắn do nhập nhằng của cơ chế bầu bán. Nhưng có những cái được cái thắng nhờ mưu sâu kế hiểm. Rất nhiều kẻ do không thắng không hơn ta được một cách đàng hoàng nên phải thắng phải hơn ta bằng các kiểu chơi bẩn. Thế thì hãi quá! Cho nên chỉ có người nào có cách chơi từ hòa đến thua  không chuộng thắng người không lấy thắng người làm mục đích các cuộc chơi mới là bạn ta.

                                                              ***

Văn Công Hùng có cái lí lịch trích ngang khá đặc biệt: Cha Thừa Thiên. Mẹ Ninh Bình. Sinh ở Thanh Hóa. Học đại học tại Huế. Và sinh cơ lập nghiệp ở Playcu. Đành thì không ai chọn được cha mẹ quê hương cho mình. Nhưng sao Văn Công Hùng lại chọn Playcu làm nơi lập nghiệp? Không tiện hỏi thẳng Hùng nhưng tôi nghĩ có 3 cách để lí giải. Một là sau khi tốt nghiệp đại học Hùng nghe theo tiếng gọi của tình yêu theo phương châm:  "Người yêu ở mô thì thủ đô ở đó." Hai là Hùng không thể kiếm được một chỗ làm thích hợp ở thành phố. Và ba là Hùng là một lãng tử thích một miền đất mới có thiên nhiên phóng đãng có cư dân thuần hậu chất phác và đặc biệt đấy là một miền văn hóa còn nguyên sơ như một vỉa trầm tích quý giá đang cần một nhiệt tình khai mở...Tôi đồ rằng lí do Hùng chọn Playcu là lí do thứ 3 này.

Trong chiến tranh tôi đã từng sống và làm  đồ bản ở Tây Nguyên gần 5 năm. Chưa thuộc Tây Nguyên trên thực địa là bao nhưng những tên đất tên sông tên núi của Tây Nguyên thì tôi thuộc thuộc tới mức có thể vào kho đồ bản của phòng tác chiến rút trúng phóc mảnh bản đồ năm mươi ngàn về Cheo Reo Phú Bổn Thuận Mẫn hay Buôn Hồ...

Cứ hẹn hò mãi nhưng cho tới giờ tôi cũng chưa có dịp theo Văn Công Hùng về uống rượu cần với dân bản ở Gia Lai chưa một lần được xiêu vẹo trong một quán cóc nơi phố núi chiều sương. Đọc bài viết của cô em đồng hương Nguyễn thị Anh Đào về Văn Công Hùng tôi cũng hình dung một Văn Công Hùng băm bổ hứng lên có thể một mình một xe máy phi tới những bản làng xa xôi làm báo làm văn. Hùng hơn người ở cái tính xuề xòa vui nhộn rất dễ tiếp xúc với dân quê vùng thiểu số. Tuy nhiên đằng sau cái vẻ ồn ào vui nhộn đó là một sự trầm tĩnh cần mẫn miệt mài với từng trang viết. Tài năng và lao động là hai cái pê- đan xe đạp của người viết. Tài năng không thay thế được sự cần cù lao động và ngược lại.

Nói tài năng e to chuyện quá nhưng công bằng mà nói Văn Công Hùng là một trong số không nhiều nhà văn có năng lực có thể sống được bằng nghề viết. Tôi đã thử lượm lặt một vài số liệu trên chính trang weblog của Văn Công Hùng và giật mình. Cho đến ngày hôm qua (26/3/09) Hùng đã post lên trang blog của mình 414 bài vừa văn vừa thơ vừa báo. Chỉ có một số ít trong đó là bài của bạn bè còn lại là của chính Hùng- mà hầu hết đã in trên các báo. Về văn xuôi-  Hùng đã đưa lên 47 bài phóng sự hoặc bút kí ghi chép 20 bài viết tự giới thiệu 30 bài tạp bút 19 bài về các vấn đề văn chương và 47 bài chân dung văn nghệ sĩ. Về thơ- Hùng đã post lên 147 bài trong đó có 2 tập trường ca. Những bài khác chưa đo đếm được nhưng với 47 cái chân dung thì có thể. Mỗi bài gọn một trang báo là từ 2500-2700 chữ. Theo đó làm một phép tính nhân đơn giản nếu in ra là có một cuốn sách ngót nghét 500 trang rồi. Nghĩa là toàn bộ những trang blog có thể in thành 2000 trang sách. Chưa kể hàng chục ngàn  lượt viết cảm nhận trên blogs nữa. Thật là một con số đáng nể. Tôi giở ngược trang blog của Hùng thấy bài đầu tiên ghi ngày 6/10/06 nghĩa là chỉ trong vòng 2 năm rưỡi trở lại đây mà thôi.

 Khoan nói đến hay chỉ riêng việc cứ sống cứ lượm lặt quan sát suy nghĩ về tất cả những vấn đề mà cuộc sống đặt ra để rồi ghi chép lại có ý kiến vào đó nhằm gửi tới bạn bè đồng bào đồng chí cập nhật hàng ngày như vậy đã là đáng nể phục lắm rồi. Tôi đồng ý với nhà thơ Nguyễn Thanh Mừng khi anh nói "Văn Công Hùng luôn lao tâm khổ tứ trong hành trình thong dong và luôn thong dong trong hành trình lao tâm khổ tứ"...

          Tôi đã vài lần chứng kiến Hùng đang lạch cạch với cái laptop. Hùng cũng mổ cò thôi nhưng nhanh. Những ngón tay Hùng có vẻ thạo thuộc các nốt trên bàn phím chứ không lóng ngóng vụng về như tôi. Và Hùng  tỏ vẻ tự hào với trình độ IT của mình lắm.

***

Nhà văn- theo từ điển Pháp- Việt là người viết   (écrivain) . Viết ở đây không phải là sự chép lại. Viết ở đây là sự sáng tạo. Nhà văn là người lao động sáng tạo. Một công việc cao sang như vậy nhưng người xưa đã cảnh giới những ai có ý đinh lao đầu vào nghề viết rằng: "Lập thân tối hạ thị văn chương". Ngay cả những người trong cuộc cũng dạy con cái : "Con ơi chớ lấy chồng thi sĩ/ Nghèo lắm con ơi! bạc lắm con." Ai cũng biết nghề văn là nghề cực nhọc. Ít quyền lợi. Tương lai thì mù mờ mà lại dễ rủi ro. Nhiều bài học  nhãn tiền về những rủi ro trong nghề viết còn sờ sờ ra đấy! Nhưng oái oăm thay làm nhà văn mà cứ chăm chắm lo an toàn cho trang viết của mình thì ai còn cần đến nhà văn làm gì nữa. Thiên chức của nhà văn là phải nói lên khát vọng của nhân dân của dân tộc mình thông qua các hình tượng văn học. Các nhà văn chân chính dù muốn dù không cũng phải chạm tới "kinh  mạch" của thời đại. Cho nên làm nhà văn là phải giữ thăng bằng khi đi trên dây sự thật. Tài năng của nhà văn không chỉ thể hiện ở khả năng sử dụng nghệ thuật ngôn ngữ mà nhà văn còn cần phải xâu chuỗi được các hiện tượng ngẫu nhiên trong đời sống tổng kết được thực tiễn và dự báo được tương lai. Đạo đức và lòng tốt thời nào cũng quý cung trọng. Nhưng chưa bao giờ cuộc sống hết được cái xấu cái ác. Nguy hiểm hơn là cái "nguỵ đạo đức nguỵ lòng tốt"luôn tồn tại trà trộn lẫn lộn trong đó người ngay thẳng không biết đâu mà lường. Bằng con mắt tỉnh táo và bén nhạy của mình thường thì các nhà văn là người phát hiện được sóm hơn cảnh báo sớm hơn những người khác. Do vậy bao giờ nhà văn cũng dễ gặp nguy hiểm hơn những người khác. Khi là nhà báo nhà thơ VCH thường khá nhạy bén trong việc phát hiện các vấn đề " hot" của đời sống nhưng thường thì VCH chỉ giới hạn sự quan tâm của mình trong lĩnh vực văn học nghệ thuật mà thôi. Là nhà thơ   đương nhiên đối tượng quan tâm phải là cái đẹp trong tự nhiên trong xã hội và trong mỗi con người. Nhưng ở đời không phải lúc nào cũng rành mạch mọi điều. Cái tốt cái đẹp cũng phải trải qua những thử thách. Không phải ở đâu lúc nào nó cũng dễ dàng được thừa nhận tôn vinh. Thái độ của nhà văn trước thực tại như thế nào là không có đáp số chung. Với VCH tôi thấy khi làm thơ thì gã thiên về cái bi khi viết báo thì gã thiên về cái hài...Và quả gã - rất có chất  "hu- mua"- "hu-mua" một cách có duyên!

         

          Mỗi nhà văn theo tôi đều có một tình trạng "bệnh lý tinh thần". Có người nặng người nhẹ. Có "bệnh lý tinh thần" rất dễ thương nhưng cũng có nhiều "bệnh lý tinh thần" rất khó chấp nhận thậm chí còn khá nguy hiểm. Thứ "bệnh lý tinh thần nhà văn" của VCH là thứ "bệnh lý tinh thần" dễ thương. Nó chính là cái "nết" làm nên  phong cách nhà văn của VCH và hơn thế nữa nó đặt VCH một cách bền vững vào trí nhớ của bạn bè cũa người đọc nói chung và cũa những "AMI xinh tươi"để nuôi dưỡng bón tưới cho nhiệt tình sáng tạo của  gã trong quá khứ cũng như trong hiện tại!.

                                                                  

*


Hùng ra Ninh Bình trước tôi nhưng lại theo xe Lê Quang Sinh đi du hí ở rừng Cúc phương. Sáng hôm sau hội nghị khai mạc được một lúc mới thấy Hùng vào hội trường. Tôi nhắn vào máy Hùng đùa: Gia lai có chàng Văn Công/ Lông đầu trọc lốc như lông cái đầu/ Chơi tới trước họp tới sau/ Cái gì cũng chậm chỉ mau cướp cò. Mọi lần vậy là thể nào Hùng cũng "vè" lại mấy câu. Nhưng lần này thì không chỉ he he vào trong máy mà thôi.

Hùng bảo: Đã hơn ba mươi năm rồi mà em chưa về thăm thầy cô và bè bạn ở Thanh hoá.  Em nhờ xe Lê Quang Sinh rồi.  Lần đầu về đi xe Hội nhà văn cho oách! Bác đi với em nhé!...

Họp vừa bế mạc chúng tôi bỏ chuyến tham quan chùa Bái Bính để lên đường ngay. Bấy giờ là ngày 24 tháng giêng năm Kỉ sửu. Bầu trời miền Bắc âm u. Mưa bụi bay lất phất. Con xe của Trung tâm văn hóa Hội nhà văn do chính giám đốc Lê Quang Sinh lái chở tôi và Văn Công Hùng hăm hở lăn bánh vào Thanh Hóa

Ngôi nhà của người bạn Văn Công Hùng- nơi diễn ra cuộc gặp gỡ nằm ngay bên đường quốc lộ 1. Trước nhà có một cây gạo và một khóm trúc to tướng. Khi xe dừng trước cổng đập vào mắt tôi là một khung cảnh nhộn nhịp náo nức đầm ấm. Người băm băm người thái thái người nhặt rau giống như là quê tôi ngày giỗ chạp cưới hỏi...

          Đọc trong mắt những người bạn cũ của Hùng về một sự ân cần cảm động của ngày gặp lại tôi thầm trách Hùng:  Vậy mà 30 năm rồi Hùng mới tìm về thăm họ!...

Theo sự hướng dẫn của người bạn cũ chúng tôi cùng về thăm lại ngôi nhà xưa của Hùng. Nhà xưa không còn. Chỉ còn lại chút ít dấu tích nơi bức tường rêu giáp với nhà hàng xóm!  Hùng vốn là dân ngụ cư. Mẹ Hùng xưa là phó giám đốc nhà máy diêm Thanh Hóa sơ tán về Hậu Lộc. Theo bạn bè Hùng kể lại khi họ đã lên học cấp 3 rồi vẫn đi chân đất thì lúc đó Hùng đã có dép Tiền phong trắng quần si xe đạp Phượng Hoàng... đáng nể lắm. Thảo nào khi nhắc tới một "em" nào xinh xinh trong lớp Hùng lại láu táu: Con ấy nó yêu tao...

Trong khung cảnh ấm cúng này   người ngoài dễ có cảm giác bị thừa ra. Nhưng không. Văn Công Hùng và bè bạn  biết cách làm cho tôi và LQS nhập cuộc thân tình  như những người quen cũ.... Và rượu chính là rượu đã góp phần thu ngắn khoảng cách về tuổi tác vị trí công tác và những khác biệt khác...

                                                    * * *

                                                                                                                        

                                                                                                                        

           Văn Công Hùng hiện là một trong những Phó chủ tịch hội thâm niên nhất trong các hội văn nghệ địa phương. Tôi đùa rằng: Thôi! Chú bỏ qua giai đoạn phát triển chủ tịch hội tiến thẳng lên Uỷ ban toàn quốc Liên hiệp các Hội VH- NT VN luôn. Hùng bảo: Em tiêu chuẩn gì cũng đạt nhưng về Liên hiệp thì còn thiếu "một tý tuổi" nữa bác ạ! Ôi! "một tý tuổi" mà Hùng nói ấy là bao nhiêu? Và để đạt được một độ tuổi như các vị tiền nhiệm hiện nay thì đúng  đó là một thách thức không nhỏ. Và tôi thật không hình dung nổi mai này khi gặp lại do yêu cầu bác sĩ cần phải bỏ rượu Văn Công Hùng  rút lui vào cõi tu tỉnh rồi thì các hội nghị toàn quốc về văn nghệ sẽ buồn biết bao nhiêu.? Thưa các bạn!!!

                                                                                   3/4/09

                                                                                   LÊ HUY MẬU

More...

MỘT THOÁNG NGUYÊN DUY

By Lê Huy Mậu

   

 

          Mỗi lần công cán tại Vũng Tàu xong việc Nguyễn  Quyết Thắng thường hẹn tôi tới một quán ăn nào đó. Thường thì có thêm một vài vị nữa. Họ là bạn ông Thắng và là "VIP" của ngành dầu khí. Vũng Tàu bé nhỏ. Đường từ nhà tôi (có khi là từ cơ quan tôi) tới chỗ ông Thắng hẹn chẳng bao xa nhưng đường từ đồng lương tháng của tôi tới đồng lương tháng của ông Thắng và đồng nghiệp của ông thì xa vời vợi. Tôi đã phải vất vả lắm mới vượt qua được mặc cảm "hoàn cảnh" của mình để tới đó. Phải sau này qua nhiều lần nhậu tôi mới ngộ được rằng người chịu "thiệt thòi" trong các cuộc nhậu là tôi chứ không phải là cái "túi" của mấy ông dầu khí. Tinh thần và sức khỏe của tôi không địch nổi cái "hầu bao vơi lại đầy" của mấy ông dầu khí.

          Lần này thì khác ông Thắng điện cho tôi từ sáng sớm. Ông không có công cán gì ở Vũng Tàu cả. Là ông chỉ chở Nguyễn Duy- nhà thơ đi Vũng Tàu chơi. Ông bảo tôi đừng đi đâu ở nhà chờ ông xuống đi uống bia với nhà thơ Nguyễn Duy. Thế thì oách quá! Tôi mừng rơn.

 Tôi đã gặp nhà thơ Nguyễn Duy nhiều lần. Nhưng lần nào cũng chỉ là gặp Nguyễn Duy ở chỗ đông người. Nguyễn Duy chi có một mà người quen thân Nguyễn Duy thì lắm. Và người muốn quen Nguyễn Duy cũng lắm. Do vậy thường thì tôi cũng chỉ được nghe Nguyễn Duy nói chuyện đọc thơ giữa đám đông . Lần may mắn nhất là lần sau cuộc họp tôi được ngồi xe đi nhậu cùng Nguyễn Duy. Nhậu tá lả xong về nhà Phạm Văn Đoan thuở Phạm Văn Đoan còn ở nhà tập thể cơ quan vợ. Cái nền nhà Phạm Văn Đoan không lấy gì làm sạch sẽ cho lắm vậy mà Nguyễn Duy "ngọa" xuống nền nhà hồn nhiên như đấy là giường khách sạn mấy sao. Không còn phân biệt được đâu là ông nhà thơ nổi tiếng Nguyễn Duy và đâu là ông "nhà quê" Nguyễn Duy tuế tóa xuề xòa chơi được với đủ mọi thứ người "thượng vàng hạ cám" của cõi đời này.

Trông Nguyễn Duy nhỏ thó nằm bệt giữa nền nhà gạch bông  của Phạm Văn Đoan tôi chợt nghĩ hình như tầm vóc văn hoá tư tưởng tinh thần của con người ta thường tỷ lệ nghịch với tầm vóc cơ thể của họ chăng?  Tôi nhớ mãi có lần cô Cao Thái Bình- một cán bộ  lịch sử Đảng cơ quan tôi kiên quyết không tin Nguyễn Duy là Nguyễn Duy. Phạm văn Đoan khi ấy cũng chẳng có cách gì chứng minh được Nguyễn Duy là Nguyễn Duy nên phải đến khi tôi  đứng ra chứng thực những hình dong mà cô Cao Thái Bình kể- (mặc dầu để thuyết phục tôi công nhận là cô đúng cô đã hơi "bé nhỏ hoá nhà quê hoá" nhà thơ Nguyễn Duy) rằng chính xác đó là  nhà thơ Nguyễn Duy. 
      Thì ra ông Nguyễn Duy trong tâm tưởng bạn đọc cao lớn hơn ông Nguyễn Duy thực ngoài đời.

                                       *

          Tôi đọc thơ Nguyễn Duy từ những năm bảy mươi của thế kỉ trước. Cũng là thơ chống Mỹ cứu nước cả nhưng ngay từ hồi đó thơ Nguyễn Duy đã khác lắm. Trong lúc thơ chống Mỹ của Phạm Tiến Duật Nguyễn Đức Mậu Hoàng Nhuận Cầm Trần Mạnh Hảo v.v... là thơ trực tuyến nóng hổi thì thơ chống Mỹ của Nguyễn Duy chỉ là thứ thơ "gián tiếp" với chiến trường chiến đấu chiến tranh. Đó là "Hơi ấm ổ rơm". Đó là "Bát nước ngô của bà mẹ Việt ở Quảng Trị". Đó là "Cây tre Việt Nam"... Ngay như bài "Bầu trời vuông"  viết giữa chiến trường cũng là bài viết về phút yên tĩnh trong chiến tranh. Cái sáng tạo cái phát hiện mới mẻ trong thơ Nguyễn Duy cũng chỉ nằm gọn trong cái "truyền thống". Thơ Nguyễn Duy là thơ làm phong phú sinh động và lấp lánh thơ truyền thống. Vậy mà công bằng mà nói thơ Nguyễn Duy "sáng láng" trong tốp mười thậm chí là trong tốp năm của thơ chống Mỹ trong cách chọn của nhiều người.

          Tôi có một bạn thơ làm dầu khí đã mất rồi tên là Trương Xuân Hoàng một lần tôi đến nhà Hoàng chơi thấy Hoàng đang ngồi một mình với chai rượu trước mặt là tập thơ mới xuất bản của Nguyễn Duy. Hoàng bảo tôi: Anh xem này thơ của em có thua kém gì thơ Nguyễn Duy đâu! Anh đọc thử xem! Tôi chẳng biết nói gì! Thơ Nguyễn Duy không làm người khác thấy sợ phải vòi vọi ngước lên mà là làm cho mọi người có cảm giác mình cũng làm được thế... Ngày ấy Hoàng mê thơ lắm và luôn khao khát làm mới làm lạ thơ mình. Nhiều nhà thơ cũng có chung khát khao ấy và họ đi tìm tòi sự mới lạ. Nguyễn Duy cũng đi tìm sự mới lạ nhưng là người lặng lẽ đi tìm cái mới lạ trong cái thông thường trong "bụi nhân sinh" của cuộc đời này   và dần dà người ta nhận ra thơ Nguyễn Duy  " trong quen thấy lạ". Và tôi thấy hình như người ta thuộc người ta nhớ thơ Nguyễn Duy hơi bị nhiều...

          Sau chống Mỹ trong lúc các nhà thơ chúng ta có xu hướng tập trung sức làm trường ca sử thi : Hữu Thỉnh viết "Đường tới thành phố" Nguyễn Đức Mậu viết "Sư đoàn" Trần Mạnh Hảo viết "Mặt trời trong lòng đất" Nguyễn Trọng Tạo viết "Con đường của những vì sao" Thi Hoàng viết  " Gọi nhau qua vách núi " v.v.. . Cùng với những trường ca " Bài ca chim chơrao của Thu Bồn và "Mặt đường khát vọng" của Nguyễn Khoa Điềm viết trước đó   những  tập trường ca viết trong và sau chống Mỹ thực sự đã tạo được dấu ấn đậm nét trong lòng độc giả. Nguyễn Duy không xuất bản tập trường ca nào cả. Sau giải phóng cứ vài ba năm anh lại xuất bản một tập thơ. Năm 1984 là tập "Ánh trăng". Năm 1987 là tập "Mẹ và em". Năm 1989 là "Đường xa". Năm 1990 là "Quà tặng". Đến năm 1994 với tập "Về" Nguyễn Duy tuyên bố là thôi không làm thơ nữa. Sau này trong một bài phỏng vấn anh giải thích  là "thơ bỏ tôi". Nguyễn Duy "Về" có nhiều lí do. Nhưng trước lúc về nhiều người biết trong những tập thơ "hiền từ" vừa kể trên Nguyễn Duy đã viết đã  để lại ba bài thơ dài là : "Đánh thức tiềm lực" "Nhìn từ xa Tổ quốc" và "Kim Mộc Thủy Hỏa Thổ". Có vẻ như việc xuất bản những bài thơ "nỗi niềm" như của Nguyễn Duy bây giờ thì bình thường nhưng hồi đó in những bài thơ "nặng đô" như vậy là can đảm lắm.

          Trong thời kỳ đổi mới của đất nước Nguyễn Duy thường "khuất lấp" đâu đó. Anh thoắt ẩn thoắt hiện trong đời sống cũng như trên văn đàn. Khi thì nghe tin anh cùng bạn bè đang xuyên Việt đi tìm hiểu văn hóa Việt . Khi thì nghe tin Nguyễn Duy đang du kí Tây Âu. Làm triển lãm thơ Việt ở Hoa Kỳ. Khi lại nghe tin Nguyễn Duy đang ở Pháp lần hồi theo dấu tích ba ông vua lưu đày ở đảo Réunion. Rồi Nguyễn Duy xuất bản thơ  về Thiền. Nguyễn Duy làm lịch thơ. Nguyễn Duy triển lãm ảnh in trên giấy dó v.v. Một Nguyễn Duy phong phú đa dạng và sáng tạo như vậy có họa là "bị thần kinh" mới không mong được gặp được uống rượu cùng.

                                                        

*

          Khác với lần gặp Nguyễn Duy tại buổi họp mặt nhân kỉ niệm 55 năm nhà xuất bản Văn học tại Sài Gòn. Lần ấy Nguyễn Duy vừa bị tai nạn té xe "trong chân đang có thép". Trông Nguyễn Duy hom hem gầy yếu lắm. Anh bảo là có nhớ tôi  nhưng không liên hệ được tên tôi và cái mặt tôi. Lần này vừa gặp nhau là nhớ ngay. Lại còn bắt tay hỏi han vồn vã nữa. Tôi trông thần sắc Nguyễn Duy thấy "vượng" hẳn. Anh bảo anh vừa từ Ấn Độ về. Đang làm cái gì đó về thiền Việt bên Ấn Độ. Sắp tới lại sang Nêpan tìm hiểu về Phật học...

           Chỉ vài câu chuyện ngoài lề nhập cuộc ông Duy bằng cái tài của mình đã nhanh chóng"chinh phục" được chúng tôi- Cả ông Thắng - Tổng giám đốc một công ty dầu khí tại thành phố Hồ Chí Minh ông Trần Hồi- Phó Tổng giám đốc Liên doanh dầu khí Vietsovpetro ông Văn Bản- đồng hương Thanh Hóa của Nguyễn Duy - kỹ sư địa vật lí và tôi đều tự giác giữ trật tự hết. Một cách vui vẻ và tự nguyện Nguyễn Duy đọc liền một lúc 3 bài thơ dài "gai góc" của anh; lại hát một bài xẩm- bài mà anh đã từng hát tại hội trương Ba Đình trong Đại hội nhà văn; lại đọc một bài vè về "Đại hội nhà văn bốn"...

          Thơ "thế sự" của Nguyễn Duy bạo liệt chân thành và sâu sắc . Tôi vốn xuất thân là cán bộ tuyên giáo không thích thơ "thế sự" không thích thơ "chống tiêu cực". Nhưng khi nghe thơ Nguyễn Duy tôi phải mạnh dạn mở ngoặc (trừ thơ "thế sự" của Nguyễn Duy).

          Với thơ ca mỗi người một quan niệm chẳng ai giống ai. Vẫn biết thơ hay thì không cứ là viết về đề tài gì. Nhưng mỗi bài thơ đều có một đích nhắm.  Đích nhắm là con "chim sẻ" thì phải dùng "súng hơi thơ". Đích nhắm là chiếc "xe tăng" "cái lô cốt" thì phải là "trọng pháo thơ".

          Thời nào cũng vậy luôn có một dòng thơ công dân.Tuy không phải lúc nào nó cũng được bảo chứng bằng pháp luật bằng dư luận chính thống. Nhưng lúc nào nó cũng được trân trọng gìn giữ trong trái tim khối óc của nhân dân. Nó được sàng lọc và tồn tại qua nhiều sự biến thiên của thời thế.

          Nguyễn Duy kể rằng vào những năm 1980 giữa lúc thành phố cũng như đất nước đang khó khăn bộn bề ông bắt đầu bài thơ "Đánh thức tiềm lực" bằng nhưng ray rứt của người lính sau chiến tranh của nhà thơ đa cảm và của cả một thường dân trước gánh nặng kinh tế gia đình. Bài thơ tượng hình từng chút một đến năm 1982 thì hoàn thành. Ông Võ Văn Kiệt bấy giờ là Ủy viên Bộ Chính trị Bí thư thành ủy thành phố Hồ Chí Minh đã lắng nghe trọn vẹn bài thơ "Đánh thức tiềm lực" của Nguyễn Duy. Sau một lúc im lặng ông chỉ bảo "Nặng lắm! Nhưng chịu được". Sau "Đánh thức tiềm lực" Nguyễn Duy viết tiếp "Tổ quốc nhìn từ xa" và "Kim-Mộc-Thủy-Hỏa-Thổ". Ba bài thơ dài này của Nguyễn Duy hợp lại có thể đại diện được cho "thế giới quan - nhân sinh quan" của thi sĩ Nguyễn Duy. Một học giả tôi không tiện nhắc tên gọi thơ Nguyễn Duy là "lương tâm thời đại". Có thể đấy chỉ là một nhận xét cá nhân nhưng ít nhiều nó cũng "gợi" một cách nhìn về "tầm vóc" các nhà thơ.

          Sẽ còn rất sớm để rút ra một điều gì. Và cũng không nên rút ra một điều gì.

          Trật tự và hỗn độn chỉ là sự phân biệt tương đối và ngay cả hỗn độn cũng có lí thuyết của nó.

          Chia tay Nguyễn Duy tôi cứ bâng khuâng mãi. Có thể giờ này trong khi tôi đang viết bài này Nguyễn Duy đang lang thang đâu đó trên đất Phật "Tây Trúc". Phải chăng ngược với số đông Nguyễn Duy đang bươn bả lặn hụp với quá khứ - quá khứ văn hóa dân tộc và quá khứ văn hóa của nhân loại để nhặt ra trong đó những "bụi vàng" văn hóa đang bị sương khói thời gian che khuất. Không hiểu sao tôi như thấy Nguyễn Duy cũng đại diện cả cho mình trong mọi cuộc tiếp xúc văn hóa với rộng dài nhân thế./.

                                                                   Vũng Tàu 8/2008

                                                                             L.H.M

         

More...

NGHĨ VỀ CÔNG VIỆC LÀM THƠ

By Lê Huy Mậu

*Có nhiều khi đọc những bài thơ lẻ của ai đó   thấy hay. Nhưng khi đọc cả một tập thơ của họ  thấy lẫn nhiều bài tầm tầm trung bình thậm chí có cả dưới trung bình. Cảm  giác như mình vừa mất mát cái gì đó buồn buồn.

          *Làm thơ nhiều lúc giống với... chơi thể thao. Có ngày chơi hay thắng giòn giã. Có ngày thua lãng nhách. Cầu thủ giỏi không phải lúc nào cũng đạt được phong độ tốt nhất. Nhà thơ cũng vậy có khi đã là tác giả nổi tiếng rồi nhưng vẫn không tránh khỏi những lỗi thông thường những câu vụng về nhạt nhẽo.

          *Có người cho rằng thơ của tôi là suy nghĩ của tôi không ai có thể sửa thơ tôi. Cũng có lúc bài thơ bị sửa thành ra thơ người khác. Nhưng cũng nhiều lúc bài thơ chỉ được sửa một chữ một ý là bài thơ hay hẳn lên. Nhiều lúc chỉ bỏ bớt một từ một vài từ một khổ thơ... bài thơ trở nên nhẹ nhõm súc tích hơn...

*Đọc bài thơ nhạt cũng chán nhưng không bực mình như khi gặp phải những sạn sỏi trong thơ. Nhiều khi phải  bỏ bài thơ  đi thật tiếc nhưng sửa thì không dễ không tiện. Nói lao động thơ tức là nói đến sự chăm chút cho bài thơ qua nhiều công đoạn sao cho bài thơ đạt được sự tối ưu sự hài hoà về cả nội dung và hình thức.

*Thơ là sự khám phá sáng tạo phát hiện. Trong thơ cũng có tả có kể có suy nghĩ. Nhưng không phải chỉ có thế. Thơ không phải chỉ là sự diễn đạt ý tưởng thuần tuý mà nó phải gợi được cho người đọc về một "vấn đề" gì đó. Nó phải truyền được xung động tinh thần từ tác giả tới người đọc.

*Có nhiều điều phải bàn kỹ về vần và nhạc trong thơ. Không ai phủ nhận về yếu tố vần và nhạc của thơ. Nhưng nếu coi thơ nhất thiết phải có vần có nhạc thì chưa hẳn. Thơ cũng có sự vận động và phát triển của nó.

         *Chỗ đến của thơ là Con Người. Thơ phải mang đến được cho Con Người những khoái cảm về Chân- Thiên- Mỹ... Hay nói chính xác hơn thông điệp mà người làm thơ muốn gửi gắm không phải là cho thiên thần hay ma quỷ mà thơ viết là để gửi Con Người- cho Con Người và vì Con Người...

*Tôi có đọc đâu đó ý kiến của một nhà thơ rằng thơ phải "chạm" được "tâm can"  chính tri  xã hội và thời đại mình đang sống. Một nhà thơ chân chính phải "gánh" lên vai sức nặng của toàn bộ lịch sử thời đại mình. Nhà thơ phải thuộc về nhân dân thuộc về " phe nước mắt". Còn thì có nhiều kiểu làm thơ có người làm thơ để chơi có người làm thơ để kiếm tình kiếm tiền kiếm danh lợi...

*Người làm thơ thường dễ phát hiện ra mình thiếu cái gì đó trong thơ nhưng không dễ phát hiên ra mình bị thừa cái gì đó. Nhà thơ Xuân Sách trong một lần trò chuyện với một nhà thơ trẻ có nói: "Thấy được cái thiếu của mình đã khó nhưng khó hơn là thấy được những cái thừa. Nghệ thuật văn chương là biết cắt gọt. Thơ cần ngắn cần gợi cần mở. Và khi cắt được những cái thừa thì sẽ thấy mình thiếu cái gì. Thế mới độc !"

*Có người làm thơ cụt ngủn. Đọc nghe khô khốc. Có người thì lại làm thơ mượt mà bóng bảy. Đọc lên nghe cứ vang như hát. Nhưng để nhớ để thuộc thì có khi thơ "gầy" thơ "khô" lại  có lợi thế hơn.

*Thầy Lê Trí Viễn có lần bảo tôi: "Làm thơ phải đi đọc nghĩ và viết". Chuyện tưởng bình thường ai cũng biết vậy mà phải mất nhiều năm sau tôi mới thấm được. Trong bốn động từ thầy nêu tôi suy nghĩ mãi về động từ "đọc". Phải chăng người ta chỉ hơn nhau phân biệt được nhau là ớ cái sự "đọc"? Phải chăng ý thầy là phải biết "học" mỗi khi "đọc"?

                                                             VT- ngày mưa ngâu 2008

         

More...

NGƯỜI VỀ PHÍA NÚI BÊN KIA

By Lê Huy Mậu

 

NGƯỜI VỀ "PHÍA NÚI BÊN KIA"

                                                                                                   
Sáng sớm ngày 2/6/2008 tôi nhận được điện thoại báo tin : Anh XS nhập viện trở lại. Nặng lắm. Chắc khó qua khỏi. Tôi gọi điện báo tin này cho TĐT.Tiến bảo: Biết rồi! Lại tính gọi cho tổ chức tỉnh uỷ hỏi xem có chế độ gì không. Lại nghĩ: Phải trực tiếp gặp-! Thì cứ thông báo kip thời thế sau này khỏi bị trách! Không ngờ vậy lại được việc. Trưởng phòng cán bộ bảo tôi: Ông Sách có chế độ đấy: thăm ốm triệu rưỡi viếng đám tang năm triệu. Tôi thầm nói với mình: Tốt rồi! Tiền lúc nào cũng tốt huống nữa là tiền từ chính sách! Ngay buổi sáng đó tôi giục văn phòng Hội chuyển vào tài khoản con dâu ông ở HN 3tr. đồng ( một triệu rưỡi từ BTC tỉnh uỷ một triệu rưỡi từ quỹ Hội).

  Mờ sáng hôm sau thì tôi nhận  tin nhà thơ XS đã qua đời tại bệnh viện Thanh Nhàn Hà Nội lúc 12h45 phút đêm qua (2/6)

                   *                

          Với nhà thơ XS tôi là người ít nhiều có quan hệ công tác . Số là tháng 12 năm 1985 khi tôi được mời tham dự hội nghị viết văn trẻ toàn quốc lần thứ III tại Hà Nội ông Lê Xuân Thuỷ bấy giờ là phó bí thư thường trực ĐKU kiêm trưởng ban TG ĐKU VT-CĐ giao cho tôi tiện thể mang công văn của ĐKU ra gặp HNV nhờ HNV Việt nam giới thiệu cho một nhà văn về làm chủ tịch Hội. Tôi có đến đưa quà và công văn được tiếp đón vui vẻ và được hứa sẽ quan tâm. Biết được tin ĐK VT-CĐ đang cần người về làm chủ tịch Hội. Nhiều nhà văn cũng mách tôi gặp người này người kia... Nhà văn Nguyễn Đức Thọ và nhà thơ Vũ Xuân Hương là dại biểu của tỉnh Đồng Nai  cùng đi dự viết văn trẻ với tôi khuyên tôi về Đồng Nai xin nhà thơ XS về làm chủ tịch Hội.

          Sau hội nghị viết văn trẻ toàn quốc tôi đề xuất việc xin nhà thơ XS về làm  CT Hội và dược ĐKU đồng ý. Anh Hưng Nam- phó ban thường trực BTG ĐKU giao tôi lên Đồng Nai gặp nhà thơ XS. Nghe tôi nói ý định về việc thành lập Hội ở VT-CĐ ông hào hứng lắm. Nhưng ông cũng nói trước vì lý do này này... có thể gặp những khó khăn này này... và dặn đi dặn lại tôi là phải thế này thế này... Tôi hăm hở làm cầu nối làm đại sứ đi về như con thoi giữa VT và ĐN cho cái công việc "đại sự" là thành lập Hội. Thông thường Hội VN địa phương chỉ  đại hội hết nhiệm kỳ thôi đã vui đã nhộn nhip rồi huống đây lại là việc thành lập Hội. Cỏ cả  một pho chuyện bi hài về ngày đó nhưng thôi bây giờ chưa phải lúc nói về chuyện đó.

          Đặc khu VT- CĐ bấy giờ tuy nhỏ bé ít dân nhưng lại là một "Hợp- Chủng -Quốc".- Là miền đất rất lý tưởng với các trí thức văn nghệ sĩ nước nhà phiêu dạt. Mọi thủ tục đón rước nhà thơ XS về VT diễn ra suôn sẻ. Nhưng không lâu sau đó tình hình bỗng trở nên phức tạp. Theo sáng kiến của ai đó ĐK VT- CĐ sẽ sát nhập với ba huyện của tỉnh ĐN để thành tỉnh BR- VT. Nhiều cán bộ của tỉnh ĐN được điều động tăng cường cho ĐK để chuẩn bị thành lập tỉnh mới. Nhiều vị trong số đó không mặn mà với nhà thơ XS. Và thế là tôi thành ra kẻ vô tích sự. Và thế là tôi bị cật vấn tra hỏi như là kẻ có vấn đề. Có vị còn nổi nóng: "Thế cậu không biết XS là "NHÂN VĂN GIAI PHẨM" à!" Tôi từ tốn: "Thưa chú anh XS có sai lầm khuyết điểm gì thì cháu không biết nhưng NVGP thì cháu dám đảm bảo là không! Biết tin này XS buồn lắm. Những chuyện như thế ông cũng đã gặp ỏ ĐN rồi. Thì ra số ông chạy trời không khỏi "bóng" ĐN. Nguyên một năm trước đây ông cũng được mời về ĐN để làm phó giám đốc NXB ĐN trước đó ông đang là Phó giám đốc NXB HN. Việc tai sao ông xa HN để vào ĐN bước thiên di này của ông là đúng hay sai  thì chỉ có ông mới có nghiệm. Tuy nhiên rất lâu sau ngày xa ĐN ông vẫn rất vị nể quý mến nhà văn Lý Văn Sâm và nhà văn Hoàng Văn Bổn... Chính trong những ngày đi ở dở dang giữa ĐN và VT nhà văn LVS đã có nhưng tác động tích cực tới ông bí thư ĐKU Lê Quang Thành. Và nhờ có ông Thành việc của ông mới thuận chèo mát mái được. Cho nên   sau này khi ông Thành đã nghỉ hưu có vài lần ông rủ tôi đến thăm chơi điều mà ông ít khi làm với người khác.

          Tính ra từ ngày về VT (1986) đến ngày ông ngã bệnh trở về HN với con cái (2008) là hai hai năm. trừ đi một năm cuối ông có hơi xuống sắc xuống sức còn thì ông khoẻ mạnh. Ngày nào ông cũng lai rai vài xéc bóng bàn đều đặn ngày một hai chai bia và gần như tháng nào ông cũng túc tắc được vài cái tạp bút tiểu phẩm trên VT CN kiếm tiền bia. Thoat nhìn như thế với tuổi hưu là nhàn là thảnh thơi. Nhưng với anh em quen biết  thì biết ông cũng chẳng được thảnh thơi. Có điều ông kin đáo lúc nào cũng u ẩn như một ngôi mộ cổ...

          Cũng phải nói thật   tôi tuy là người luôn có mặt bên  ông trong suốt hơn hai mươi năm ông sống ở VT nhưng tôi chưa bao giờ là thuộc cấp của ông. Càng không phải là nhân vật có chân trong bộ tham mưu của ông. Có lúc ông còn dè chừng tôi một phần vì vị trí công tác của tôi một phần vì không hiểu sao tôi luôn giữ một khoảng xa với ông. Theo tôi ông có cái cốt cách khí khái của một ông đồ nho có một chút phóng khoáng trong sinh hoạt cũng như trong quan hệ của anh trí thức văn nghệ sĩ nhưng ở ông  cái đặc trưng phong cách truyền thống  Thanh Hoá là khá rõ. Nhiều lúc tôi không hiểu nổi sao một người nổi tiếng như ông lại có thể chấp nhặt nhưng chuyện nho nhỏ rất dễ bỏ qua. Chuyện của ông dù loanh quanh thế nào rồi cũng vòng về chuyện thế sự. Cũng chẳng có gì là khó lý giải về những "diễn biến tư tưởng" của những nhà văn thế hệ ông. Các ông là lớp thanh niên học sinh vừa trưởng thành đã gặp ngay luồng giá mới. - Luồng gió của cuộc CM tháng Tám long trời lở đất. Ý nghĩa tích cực của cuộc CMT8 đã hằn sâu trong tiềm thức các ông cho nên không thể nói là những tác phẩm của các ông trong giai đoạn đó là chỉ thuần tuý sáng tác theo yêu cầu nhiệm vụ. Mặc dầu về sau này các ông không muốn nhận mình là cán bộ văn nghệ của Đảng nhưng gần như toàn bộ tác phẩm của các ông là những sáng tác theo sự phân công theo yêu cầu nhiệm vụ cách mạng. Chỉ mãi sau này các ông mới có một số tác phẩm viết tự do hơn nhiều trăn trở hơn. Cuối đời gần như ông nào cũng day trở khôn nguôi về thế sự. Chỉ có cái bọn trẻ lếu láo chẳng quan tâm gì. Gặp nhau là lôi nhau vào quán nhậu mút mùa!

          XS thuộc dạng viết nhiều nhưng văn ông bị choãi ra khi là tiểu thuyết truyện ngắn; khi là thơ; khi là chuyện thiếu nhi... Nhắc đến ông có người nhắc đến "Đội du kích thiếu niên Đình Bảng"; có ngưởi nhớ ông bởi phần lời bài hát "Đường chúng ta đi"; Bạn bè văn nghệ lại nhớ ông bởi "Chân dung nhà văn". Tôi là một trong số ít người lần đầu gặp ông mà không khoe mình đã đọc "Đội DKTNĐB" của ông. Khi tôi lần đầu được đọc cuốn sách thì nó đă đươc tái bản cả chục lần rồi.  Trong các tác phẩm về văn xuôi của  ông tôi thích cái "Phía núi bên kia" hơn cả. Hình như tôi có nói ý này với ông. Ông chỉ im lặng. Cái im lặng của XS có nhiều ngụ ý. Có thể là ông không chấp. Cũng có thể là rằng ông biết thừa cả nhưng...

 Trong ba cái "đinh" mà XS ghim được vào lòng người đọc có vẻ như ông khoái cái "Chân dung nhà văn" hơn cả. Nhiều nhà văn tài năng trẻ không biết là họ thật lòng đến cỡ nào nhưng họ khen cái "Chân dung nhà văn" của ông nức nở. Tôi không chê nhưng tôi nghĩ khi chân dung nhà văn đang xuất bản lẻ tẻ bằng miệng nó giúp vui trong làng văn được thật nhiều. Không chỉ có tiếng cười mà có cả  sự chát chua của thời thế có sự được mất của kiếp người...Cái thời đó nói được khéo như XS về mấy ông "KẸ" trong làng văn nghệ như thế cũng là kinh rồi.. Nhưng đem khen cái tác phẩm đó lại khen quá lên nữa thì là làm nghèo làm nhẹ nhõm XS đi chứ không à(!) Nhà văn TDT bảo tôi: Văn chương nó kỳ lạ vậy đấy cái mà XS lưu lại cuối cùng lại là cái bên lề của  văn chương mà thôi!

         

          Có nhiều câu chuyện về các nhà văn ở số 4 Lý Nam Đế thời XS làm biên tập thơ ở đó hay lắm chúng tôi xui ông viết lại ông ậm ừ mãi nhưng rồi hình như ông cũng vừa kịp hoàn thành bản thảo trước khi  lâm trọng bệnh. Chẳng biết rồi số phận cuốn sách cuối cùng của XS sẽ ra sao?

                                                *

           Ngày 4/6/2008 Tôi và nhà văn TDT được  lãnh đạo tỉnh cho phép bay ra Hà Nội lo lễ tang nhà thơ XS. Sáng ngày 5/6   tai trụ sở HNV VN nhà văn Nguyễn Tri Huân nhà văn Đào Thắng nhà thơ Nguyễn Hoa đại diện HNV VN;  nhà lý luận phê bình Ngô Vĩnh Bình đại diện Tạp chí Văn Nghệ Quân Đội; tôi và nhà văn Trần Đức Tiến đại diện Hội Văn học- Nghệ thuật tỉnh BR-VT cùng hội ý với gia đình nhà thơ XS về việc tang lễ. Tôi và TĐT nhận lãnh sự uỷ thác của lãnh đạo tỉnh ra đây là để tham gia vào ban lễ tang cùng HNV VN và gia đình nhưng khi trao đổi với đại diện gia đình nhà thơ XS thì bất ngờ con gái nhà thơ XS cho biết: Bố cháu dặn khi bố cháu mất gia đình tự lo việc mai táng. Chúng cháu đã nhờ các bác các chú trong họ đứng ra thu xếp xong cả rồi. Nhà văn TĐT sốt sắng: Thế còn điếu văn của bố cháu ai viết ai đọc? Có cần các chú giúp không? Con trai nhà thơ lại lễ phép: Dạ điếu văn của bố cháu do chú họ cháu viết. Chú họ cháu là đại tá quân đội đã nghỉ hưu. Việc này để chúng cháu về trao đổi lại với các bác các chú trong họ đã!

           Lúc đi tôi và TĐT đã định sẽ thương nghị với nhà thơ Hữu Thỉnh - chủ tịch HNV VN đọc điếu văn cho nhà thơ XS cho sang. Nhà văn Nguyễn Trí Huân bảo: Chủ tịch Hữu Thỉnh chỉ đọc điếu văn những nhà văn được giải thưởng HCM thôi. Nhà thơ LHM là chủ tịch Hội địa phương nơi nhà thơ XS nghỉ hưu đọc điếu văn là đúng rồi. Tôi hơi run. Giũa thủ đô Hà Nội nơi có mặt đông đủ các nhà văn nhà thơ lớn của đất nước anh linh nhà thơ XS biết có vui không khi đọc điếu văn trước linh cữu ông lại chỉ là một nhà thơ loại cà- là- mèng...như LHM.  May sao điều đó đã không xảy ra. Đọc điếu văn cho nhà thơ XS hôm đó là một vị đại tá họ Ngô (hình như từng là cán bộ Tuyên huấn trong quân đội). Nhà thơ Hữu Thỉnh bảo tôi: Hội nhà văn Việt Nam và Hội Văn học- Nghệ thuật BR-VT sẵn sàng đứng ra lo lễ tang cho nhà thơ XS đàng hoàng. Ngoài trách nhiệm của Hội anh em mình còn có tình cảm riêng với anh XS. Tôi tin điều đó. Nhà thơ Hữu Thỉnh là một người có tiếng chu đáo đến đầu đến đũa nhất HNV trong việc thăm hỏi động viên cũng  như lo ma chay phúng viếng các nhà văn hội viên. Đối với XS mỗi lần có dịp vào VT HT luôn nhớ có quà cho XS. Hôm lễ tang nhà thơ ông bảo cùng lúc ông có ba việc không thể quên việc nào: Đó là khai mạc  lễ phát động đợt sáng tác về đề tài "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức HCM" hai là lễ tang nhà thơ XS ba là giỗ đầu nhà văn Kim Lân. Phải có mặt đầy đủ hết không thể vắng mặt được ở chỗ nào cả Ông Mậu ông Tiến ạ!". Mà đúng như thế thật!

          Trong khuôn viên nhà tang lễ bệnh viện Thanh Nhàn tôi thấy một dãy dài những vòng hoa viếng nhà thơ XS. Những vòng hoa đến từ BR- VT Đồng Nai Thành phố HCM Thanh Hoá Thừa Thiên Huế... Có vòng hoa khiến tôi băn khoăn tư hỏi không biết quan hệ giữa nhà thơ XS và "khoa dệt may trường đai học bách khoa là như thế nào có khi cả lúc đang sống ông cũng không hề biết có cái khoa như thế cũng nên. Trong buổi lễ tang giản dị và có phần âu sầu này cái vòng hoa - có lẽ là cũa những thanh niên sinh viên mến mộ nhà thơ- gửi viếng chợt ánh lên lấp lánh một tia vui. Tôi nhìn vào tấm hình đặt trước linh cữu ông   trông ông vẫn hiền từ như xưa nhưng  thoáng có nét gì đó xa xót thay vì cái vẻ lúc nào cũng như sắp bật cười trước một điều gì đó vừa chợt nghĩ ra. Bên  canh linh cữu ông   là bài chân dung tự hoạ của ộng đã được phóng to mà mỗi lời trong đó "là một vận vào như không":

...Mặt trời ảm đạm quê hương cũ

Ở cuối cung đường rách tả tơi!

          Thật buồn   trong buổi lễ tang đông đúc tôi chẳng biết ai lại ai.  TĐT chợt nháy mắt với tôi: Có thấy cô ngồi cái ghế đá trước mặt không? Bồ XS đấy! Tôi ngớ ra. Thật thế à? Tiến bảo: Ông đ. biết.! Tôi như lại thấy ánh thêm một tia vui nữa!

           Có điều này nữa nhưng tôi không dám chắc lắm khi ngồi trên xe của nhà xuất bản Kim Đồng trở về có ai đó bảo có mấy cụ "Du kích thiếu niên Đình Bảng" từ Bắc Ninh chống gậy đi viếng tác giả XS. Nếu đúng như vậy thí đây là một trường hợp hy hữu của văn chương VN .

          Trên tàu cánh ngầm về Vũng tàu TDT nhắc: Tối nay khai mạc bóng đá Euro.  Bất giác tôi chợt nghĩ: tiếc thật chỉ nán lại chừng tháng nữa thôi là XS "thu hoạch" thêm được một mùa Euro nữa! XS đau quá!...Lại mất đúng trước ngày khai mạc Euro thế có đau không chứ!

                                                                                                                                 
16/7/2008


More...

KHI TA LÀ HẠT

By Lê Huy Mậu


KHI TA LÀ HẠT

 
Hình  như có một đời sống khác đồng hành cùng ta nhưng ta không để ý.
 Hình như ta chỉ là ta cái vỏ bề ngoài của một ta đích thực vô hình tồn tại trong một dạng vật chất tạm thời ta chưa hiểu biết. 
Ta bề ngoài nhiều lúc nông nổi cả tin và hỡm hĩnh không biết được đến hạt bụi nhỏ nhoi cũng cười vào mũi sự hiểu biết nông cạn và ấu trĩ của ta về nó. 

Những thế kỷ bò như ốc Sên trên con đường nhận thức. Có hay đâu kho tri thức bách khoa ta dò dẫm đi tìm nó có sẵn và mở cửa tự do hai mươi bốn trên hai mươi bốn giờ ngày. Ta ì ạch bò như ốc Sên dò dẫm đi tìm là tại bởi ta cũng mang cái vỏ bề ngoài như ốc Sên mang vỏ của ốc Sên.

 
Ta loáng thoáng nhận ra một điều gì đó .
Phải chăng trong giấc mơ ta lột bỏ được cái hiện hữu bề ngoài chỉ còn ta đích thực vô hình có thể bay với vận tốc ngàn lần vận tốc ánh sáng và có thể len lỏi trong căn nhà điện tử dễ dàng như len lỏi trong một công viên không người soát vé.!
 

Trong giấc mơ ta có thể trò chuyện thân tình với siêu sao cầu thủ bóng đá Zidan hay với một minh tinh màn bạc vừa đoạt giải Ossca mà không gặp chút khó khăn gì trước bức tường ngôn ngữ.

 
Đã có bao giờ bạn tự hỏi về điều này:
Rằng trong giấc mơ không hoàn toàn lặp lại đời sống ta đã sống. Trong giấc mơ ta sống với một đời sống khác diệu kỳ hơn !
 

Và biết đâu đời sống trong giấc mơ mới là đời sống thực.!
Còn đời sống nhôm nhoam lẫn lộn trắng đen tốt xấu đục trong thiện ác mà ta đang sống đây chỉ là cơn ác mộng sẽ qua mau!

 
Rồi ta sẽ trở về với cái ta vô hình đích thực.
Người đẹp nào trong giấc mơ cũng thật dễ gần.
Mọi bản chất của tự nhiên được sáng tỏ.
Mọi khuất tất mưu mô độc ác sẽ được phơi bày… 

Ta đợi em cả khi thành ánh  sáng

Ta và em sẽ kết nhau thành cặp hạt song hành…/.
                                                                                                        5-3-08

More...

THƠ VIẾT GỬI CON NGƯỜI

By Lê Huy Mậu

Tôi có người bạn vong niên học giỏi thơ hay tuổi trẻ nhiều mộng ước 

Bấy giờ tổ quốc đang có hoạ xâm lăng. Anh hăm hở xếp bút nghiên lên đường diệt giặc.
 

Súng trong tay. Ngọn bút trong tay. Anh chiến sĩ một lúc hai mặt trận.

 
Người như anh ngày ấy thật nhiều. Anh lẫn vào đám đông. Anh lẫn vào thờiđại. Ta gặp anh dễ như gặp chính mình. 

Xin lỗi anh! Là tôi giả dụ- nếu ngày ấy anh hy sinh- tôi và chúng ta đã liệt anh vào hàng những tài năng liệt sĩ như Nam Cao Chu Cẩm Phong Ca Lê Hiến…

 Tôi một người hiểu và quý trọng anh nhưng lại luôn phấp phỏng lo cho anh bởi trái tim anh không biết đập cho mình.

 
Đường đã rộng. Phẳng bằng. Lại có đa phương tiên lưu thông sao anh phải lầm lũi tự minh đi trên con đường mình tự chọn?

 
Lòng tốt của anh. Cái tốt đẹp của anh thường gặp phải những cạm bẫy mưu mô đang rình nấp trong những trái tim người. 

Và liên tục anh mắc những sai lầm của lòng tốt. Và sự hèn nhát trong bạn trong tôi khiến ta ngại ngần anh
 

Giờ thì anh đã về ở ẩn trong rượu. Tôi bật thành thơ từ tiếng thở dài anh!

 
Muốn hỏi- lòng tốt tự nó có thể tồn tại hay phải kèm theo một điều kiện gì chăng? Như một vài nguyên chất trong tự nhiên chỉ tồn tại đựoc trong một tạp chất nào đó?

 
Tôi làm thơ tôi gửi con người. Lòng tốt trong bạn trong tôi ai chảng có. Lòng tốt thật nhiều sao phải sợ những mưu mô?

 
Xin cho tôi được gửi một lời cảm thông về những sai lầm của lòng tốt. Tôi cũng xin người rộng lượng cảm thông khi lòng tốt phạm sai lầm…!
                                                  1-3-08

More...

RA GIÊNG

By Lê Huy Mậu

                         
          RA GIÊNG THÁNG RỘNG NGÀY DÀI
                    

                            

         Tháng chạp thời gian ngựa lồng

          Mở mắt đã thấy công việc

          Vội vàng bưng bát cơm trưa

          Ngoái lại thấy trời đã tối

          Lo toan theo vào chiêm bao

          Đêm dài ngủ không đẫy giấc

          Đó đây đì đòm pháo giục

          Năm hết tết đến nơi rồi

 

         Bao nhiêu sướng khổ buồn vui

         Dồn cả lên vai tháng chạp

         Thế rồi sau ba ngày tết

         Ra giêng tháng rộng ngày dài

 

         Tháng giêng cuốn lịch còn đầy

         Đất trời đầu cơn chu chuyển

         Làm ăn đầu nguồn dự kiến

         Đi đâu mà vội mà vàng

 

        Tháng giêng làng mở hội làng

        Mẹ già chít khăn đi hội

        Chiếu rượu trải đầu năm mới

        Khề khà hết cả tháng giêng

                           *

        Quanh năm tháng chạp- là em

        Rước hết buồn vui sướng khổ

        Để cho các con và bố

        Quanh năm được là tháng giêng./.

 

More...

ĐẦU NĂM ĐOC KIỀU

By Lê Huy Mậu





                                
                  THƠ CHẲNG LÀ GÌ CẢ
                      CHỈ NỖI ĐAU KIỀU LÀ CÓ THỰC MÀ THÔI
                      BA TRĂM NĂM VẪN VẰNG VẶC NGUYỄN
                      NGƯỜI THƯ KÝ NỖI ĐAU- NGƯỜI ĐAU NỖI ĐAU NGƯỜI!
                                                   (Vũng Tàu ngày tết qua hoa héo)

More...

RƯỢU HÁT

By Lê Huy Mậu

( Vào đúng đêm giáp tết tại nhà hàng Tre Đỏ theo yêu cầu của mọi người nhà thơ nhạc sĩ NTT hát bài KHSQ. Xúc động quá cô phục vụ bỗng oà khóc như bị ai mắng.  Tôi bỗng nghĩ đây là dòng nước mắt nết na của cô gái tết này phải xa gia đình cha mẹ…tôi viết bài thơ này để tặng cô  và tặng những người có mặt trong giờ phút đáng nhớ ấy)…

 

          Quán  xá vắng hoe đêm giáp tết

          Non chục vùng quê ngồi nâng chén xa nhà

          Và rượu hát…

          Và bỗng nhiên …
          Tóc trên đầu cúi mặt

          Trước một dòng nước mắt nết na…

          Giọt nước mắt phản ánh đèn lấp loá

          Như pháo hoa thành phố lúc giao thừa…

                                              Mồng năm tết Mậu Tý 2008

 

More...

BẬN RỘN

By Lê Huy Mậu



và có việc gì đâu mà bận rộn
không phải chân tay mà
 bận rộn trong lòng

chẳng tham vọng chẳng âu lo chẳng buồn chán
sao một chút thảnh thơi cũng thấy khó khăn?

 
và mắt nhìn và chợt buồn vô cớ
và tai nghe và vô cớ chợt buồn
và chợt hỏi chẳng lẽ là gương mặt
lại dễ lau hơn lau mặt tâm hồn ! 

và tôi thương cả khi người phớn phở
và tôi nợ nỗi đau và tôi nợ nỗi buồn
và tôi nợ câu thơ chưa viết được
và thế là tôi bận rộn luôn luôn…! 
                  
                  
(viết sau ông Táo về trời 3 ngày)    

More...